Đọc bản vẽ chế tạo, quy tắc bàn tay và nguyên tắc đo kích thước

Một bản vẽ chế tạo chứa rất nhiều thông tin, nhưng QC chỉ cần đọc đúng một vài vùng, một vài quy ước, rồi có phương pháp để đối chiếu với cấu kiện thật.

Bố cục bản vẽ và bảng vật tư

Bản vẽ gồm bảng phạm vi và vị trí cấu kiện, bảng vật tư, vùng hình chiếu, vùng mặt cắt và khung tên. Với bảng vật tư, đọc theo các cột:

  • Mã cấu kiện và số cấu kiện cần làm (khớp số dòng trong bảng phạm vi).
  • Mark: mã chi tiết, trùng ký hiệu trên bản vẽ và mark sơn.
  • Profile: quy cách, ví dụ PL40*800 là tấm dày 40, rộng 800.
  • Length: chiều dài chi tiết, đơn vị mm.
  • No.: số chi tiết trên một cấu kiện.
  • Material: mác thép, đối chiếu chứng chỉ vật liệu.
  • Area: diện tích bề mặt một chi tiết (m²), dùng để tính sơn.
  • Weight: khối lượng một chi tiết (kg).

QC cần chú ý hai điểm. Thứ nhất, tổng số chi tiết bằng No. nhân với số cấu kiện, ví dụ 52 nhân 7 bằng 364 tấm. Thứ hai, quy ước nội bộ của nhà máy: PL là bản mã không có lỗ, PH là bản mã có lỗ. Nếu bản mã ghi PL nhưng có lỗ, hoặc ghi PH mà không có lỗ, hãy kiểm tra lại revision cuối cùng xem có chỉnh sửa gì không.

Đọc các loại nét

  • Nét liền: chi tiết nhìn thấy. Nét đứt: chi tiết bị che khuất. Nét đứt đường tâm: đường chia tâm, không phải chi tiết.
  • Tên bản mã trong khung nét đứt: chi tiết bị che khuất; trong khung nét liền: chi tiết nhìn thấy. Mũi tên chỉ vị trí thực tế.
Quy ước nét vẽ trên bản vẽ kết cấu
Quy ước nét vẽ trên bản vẽ kết cấu

Lưu ý: khi xuất bản vẽ, nét của bản mã bị che có thể chồng lên nét khác và hiện thành nét liền. Thấy nét đứt thì chắc chắn chi tiết bị che; thấy nét liền thì chưa chắc nhìn thấy, cần đối chiếu thêm hình chiếu khác.

Vị trí đặc biệt 1: hệ lỗ bản mã không đối xứng

Hệ lỗ trên bản mã thường cách đều, đối xứng và song song với cạnh bản mã. Khi không như vậy, hãy đối chiếu lại bản vẽ hoặc mô hình 3D. Ba dấu hiệu hay gặp: đường nối tâm các lỗ không song song với cạnh; khoảng cách giữa hai hàng lỗ nhỏ bất thường và không đối xứng qua tâm; khoảng cách từ hai hàng lỗ ngoài cùng đến mép không đều nhau.

Ba ví dụ hệ lỗ không đối xứng
Ba ví dụ hệ lỗ không đối xứng

Nếu đó là thiết kế có chủ ý, hãy xem nó là dấu nhận biết phương chiều khi lắp.

Hệ tọa độ khi đo

Vị trí một điểm trong không gian được xác định bằng tọa độ (x, y, z) so với gốc O, hoặc bằng một góc và một khoảng cách từ O. Một vật thể có 6 bậc tự do: 3 tịnh tiến dọc các trục và 3 xoay quanh các trục. Muốn cố định một điểm cần khóa ít nhất 3 bậc tịnh tiến. Từ đó có ba bước khi đo: xác định gốc tọa độ O, xác định phương x, y, z, rồi đo vị trí điểm.

Hệ tọa độ trong không gian và 6 bậc tự do
Hệ tọa độ trong không gian và 6 bậc tự do

Quy tắc bàn tay trái

Đối chiếu bản vẽ với cấu kiện thật là bước dễ nhầm nhất, nhất là khi cấu kiện nằm trên giá còn bản vẽ nhìn từ phía khác. Quy tắc bàn tay trái biến việc đó thành một động tác cụ thể.

Trước hết chọn các điểm đặc biệt làm chuẩn, ví dụ PHẢI là phía có mặt bích, TRÊN là phía có bát xà gồ, TRƯỚC là phía có bản mã kiểm tra. Sau đó gắn vào bàn tay trái: đầu ngón tay chỉ PHẢI, ngón trỏ chỉ DƯỚI, mu bàn tay hướng TRƯỚC.

Bản vẽ góc thứ nhất: cạnh dưới của hình chiếu bằng là phía TRƯỚC
Bản vẽ góc thứ nhất: cạnh dưới của hình chiếu bằng là phía TRƯỚC

Quy tắc này dùng được cho cả hai góc chiếu, vì ở cả hai góc, cạnh dưới của hình chiếu bằng đều là phía trước.

Bản vẽ góc thứ ba: cạnh dưới của hình chiếu bằng vẫn là phía TRƯỚC
Bản vẽ góc thứ ba: cạnh dưới của hình chiếu bằng vẫn là phía TRƯỚC

Áp dụng lên cấu kiện thật: đặt tay trái lên, đầu ngón về phía mặt bích, ngón trỏ về phía không có bát xà gồ. Nhìn thấy bản mã ở phía mu bàn tay thì lắp đúng chiều; không thấy bản mã (nó nằm phía lòng bàn tay) thì lắp sai, lập NCR.

Hai trường hợp: lắp đúng và lắp sai
Hai trường hợp: lắp đúng và lắp sai

Dung sai cộng dồn

Với cấu kiện ghép bằng mặt bích bu lông, ngoài dung sai từng chi tiết, QC phải kiểm thêm dung sai cộng dồn của cả chuỗi. Giả sử mỗi đoạn lệch +2 mm: bốn đoạn cộng dồn thành +8 mm, mười hai đoạn thành +24 mm, dù từng đoạn vẫn đạt.

  • Sai: đo từng đoạn rồi cộng lại, hoặc đo từ nhiều gốc khác nhau.
  • Đúng: chọn một gốc chung, đo từ gốc tới từng mặt bích và tới điểm cuối. Sai số không dồn lại.
Đo từ một gốc chung, không đo từng đoạn rồi cộng
Đo từ một gốc chung, không đo từng đoạn rồi cộng

AnLABstudio.org