Trước khi xác định chiều của một cấu kiện, QC phải biết bản vẽ đang được trình bày theo góc nhìn nào. Hiểu nhầm điểm này thì trái và phải, trước và sau đều bị đảo.

Bốn góc phần tư

Hai mặt phẳng chiếu, mặt đứng V và mặt bằng H, chia không gian thành bốn góc phần tư.

  • Góc 1: vật nằm trên H, trước V. Dùng.
  • Góc 2: vật trên H, sau V. Không dùng.
  • Góc 3: vật dưới H, sau V. Dùng.
  • Góc 4: vật dưới H, trước V. Không dùng.
Hai mặt phẳng chiếu chia không gian thành bốn góc phần tư
Hai mặt phẳng chiếu chia không gian thành bốn góc phần tư

Vì sao góc 2 và góc 4 bị loại

Ở góc 1, nửa mặt H phía trước xoay xuống nên hình bằng nằm dưới đường X, tách khỏi hình đứng. Ở góc 2, nửa mặt H phía sau xoay lên nên hình bằng nằm trên đường X và đè lên hình đứng. Góc 3 giống góc 1 (hai hình tách nhau), còn góc 4 giống góc 2 (cả hai hình nằm dưới X và chồng lên nhau).

Góc 2 bị loại vì hai hình chiếu chồng lên nhau khi trải phẳng
Góc 2 bị loại vì hai hình chiếu chồng lên nhau khi trải phẳng

Góc thứ nhất và góc thứ ba khác nhau ở đâu

  • Góc thứ nhất: vật nằm giữa người nhìn và mặt chiếu, hình chiếu in lên mặt phía sau vật, giống bóng của vật khi chiếu đèn từ phía người nhìn. Dùng ở Việt Nam và châu Âu (ISO). Trên bản vẽ, hình chiếu bằng nằm dưới hình đứng.
  • Góc thứ ba: mặt chiếu nằm giữa người nhìn và vật, giống tấm kính trong suốt đặt trước vật; hình chiếu vẽ lên kính đúng như người nhìn thấy. Dùng ở Mỹ (ASME). Trên bản vẽ, hình chiếu bằng nằm trên hình đứng.
Góc thứ nhất và góc thứ ba khác nhau ở thứ tự: người nhìn, vật, mặt chiếu
Góc thứ nhất và góc thứ ba khác nhau ở thứ tự: người nhìn, vật, mặt chiếu

Nhận biết bằng ký hiệu ở khung tên

Ký hiệu góc chiếu nằm ở khung tên bản vẽ. Với góc thứ nhất, đầu nhỏ của hình nón cụt quay ra xa hai vòng tròn; với góc thứ ba, đầu nhỏ quay về phía hai vòng tròn.

Ký hiệu góc chiếu ở khung tên cho biết cách đọc bản vẽ
Ký hiệu góc chiếu ở khung tên cho biết cách đọc bản vẽ

Cách "hộp sáu mặt" giúp nhớ

Hãy tưởng tượng đặt vật cần chiếu vào trong một hộp chữ nhật. Các mặt của hộp chính là các mặt phẳng chiếu.

Góc thứ nhất: đặt vật vào hộp, các mặt hộp là mặt phẳng chiếu
Góc thứ nhất: đặt vật vào hộp, các mặt hộp là mặt phẳng chiếu

Vật được nhìn từ sáu phía: phía trước, phía sau, bên trên, bên dưới, bên trái và bên phải.

Góc thứ nhất: đặt vật trong hộp, nhìn từ 6 phía
Góc thứ nhất: đặt vật trong hộp, nhìn từ 6 phía

Ở góc thứ nhất, hình chiếu in lên mặt hộp phía sau vật, sau đó các mặt hộp được mở ra.

Góc thứ nhất: hình chiếu in lên mặt hộp phía sau vật, mở các mặt ra
Góc thứ nhất: hình chiếu in lên mặt hộp phía sau vật, mở các mặt ra

Khi trải phẳng các mặt về mặt phía sau, các hình chiếu bị ngược: hình từ phía trước nằm phía sau vật, hình từ phía trên nằm phía dưới vật, hình từ bên phải nằm bên trái vật.

Góc thứ nhất: trải phẳng các mặt hộp về mặt phía sau
Góc thứ nhất: trải phẳng các mặt hộp về mặt phía sau

Ở góc thứ ba, vật được đặt trong một hộp kính và cũng được nhìn từ sáu phía.

Góc thứ ba: đặt vật trong hộp kính, nhìn từ 6 phía
Góc thứ ba: đặt vật trong hộp kính, nhìn từ 6 phía

Hình chiếu in lên mặt hộp phía trước vật, sau đó các mặt hộp được mở ra.

Góc thứ ba: hình chiếu in lên mặt hộp phía trước vật, mở các mặt ra
Góc thứ ba: hình chiếu in lên mặt hộp phía trước vật, mở các mặt ra

Khi trải phẳng các mặt về mặt phía trước, các hình nằm cùng phía với phía của vật: hình chiếu đứng từ phía trước nằm phía trước, hình chiếu bằng từ trên xuống nằm phía trên.

Góc thứ ba: trải phẳng các mặt hộp về mặt phía trước
Góc thứ ba: trải phẳng các mặt hộp về mặt phía trước

Hai quy tắc dùng ngay tại hiện trường

  • Mọi bản vẽ đều lấy hình chiếu đứng nhìn từ phía trước làm hình gốc.
  • Ở cả hai góc chiếu, cạnh dưới của hình chiếu bằng (nhìn từ trên xuống) luôn là phía trước của vật.

Bài tập: đây là góc chiếu thứ nhất hay thứ ba?

Ở bài tập thứ nhất, hình chiếu bằng từ trên xuống nằm dưới hình chiếu đứng phía trước. Đó là bản vẽ góc thứ nhất.

Bài tập 1: bố cục các hình chiếu của một khối chữ L
Bài tập 1: bố cục các hình chiếu của một khối chữ L

Ở bài tập thứ hai, hình chiếu bằng từ trên xuống nằm trên hình chiếu đứng phía trước. Đó là bản vẽ góc thứ ba.

Bài tập 2: cùng khối nhưng bố cục khác
Bài tập 2: cùng khối nhưng bố cục khác

Chỉ cần nhớ hai quy tắc trên cùng ký hiệu ở khung tên là đủ để xác định đúng phía trước của cấu kiện trước khi đối chiếu với thực tế.

AnLABstudio.org