Xác định phương chiều cấu kiện: các ví dụ thực tế và bài tập cho QC

Các ví dụ dưới đây áp dụng cách đọc bản vẽ và quy tắc bàn tay vào những cấu kiện không đối xứng thường gặp. Điểm chung: chọn một chi tiết không đối xứng làm chuẩn rồi gán sáu phía lên cấu kiện.

Ví dụ 1: dầm có bát xà gồ

Câu hỏi: bản vẽ vẽ theo góc nhìn thứ nhất hay thứ ba, vì sao, và dùng quy tắc bàn tay để kiểm tra bát xà gồ đã lắp đúng chưa.

Dầm có bát xà gồ: câu hỏi
Dầm có bát xà gồ: câu hỏi

Bản vẽ theo góc chiếu thứ ba. Trên hình chiếu đứng, phía gần bát xà gồ là bên PHẢI và bát xà gồ nằm phía DƯỚI. Gắn bàn tay trái vào bản vẽ rồi đặt lên mô hình 3D: đầu ngón về phía mặt bích, mu tay hướng về phía nhìn thấy, ngón trỏ chỉ phía không có bát xà gồ. Nhưng thực tế bát xà gồ lại ở phía TRÊN.

Áp dụng quy tắc bàn tay để xác định chiều lắp
Áp dụng quy tắc bàn tay để xác định chiều lắp

Kết luận: bát xà gồ nằm ngược phía ngón trỏ nên cấu kiện lắp sai chiều. Khi kiểm tra, hãy đứng đúng vị trí sao cho trái và phải của QC trùng với trái và phải của bản vẽ. Nhìn mặt trước, thực tế bát xà gồ ở phía trên trong khi bản vẽ thể hiện phía dưới. Cách sửa chữa cần thảo luận với bộ phận thiết kế và sản xuất.

Đáp án: cấu kiện đang lắp sai chiều
Đáp án: cấu kiện đang lắp sai chiều

Ví dụ 2: dầm có bản mã xiên

Bản vẽ theo góc chiếu thứ nhất, hình trên là hình chiếu đứng nhìn từ phía trước. Đọc sáu phía như sau:

  • Bên trái: bản mã đầu dầm đối xứng. Bên phải: bản mã đầu dầm không đối xứng.
  • Phía trên: phần nhô lên của bản mã đầu dầm phải. Phía dưới: phần không nhô lên.
  • Phía trước: không có bản mã xiên. Phía sau: gắn 4 bản mã xiên.

Lưu ý: phần mềm xuất bản vẽ có thể cho ba nét đứt chồng nhau thành nét liền, nên bản mã phía sau vẫn hiện nét liền. Không dựa riêng vào nét đứt hay nét liền để xác định phương chiều.

Đối chiếu với thực tế: bản mã đầu dầm lệch lên trên khớp bản vẽ nên đúng chiều. Nhưng bản mã giằng trên bản vẽ nằm phía sau (bị bụng dầm che khuất) mà thực tế lại nhìn thấy, nghĩa là sai hướng.

Đối chiếu bản vẽ với thực tế bằng các nét đặc biệt
Đối chiếu bản vẽ với thực tế bằng các nét đặc biệt

Ví dụ 3: cột ống đôi

Bản vẽ theo góc chiếu thứ nhất. Các dấu hiệu nhận biết từng phía:

  • Bên trái: có mặt bích tròn ở đầu dầm. Bên phải: có mặt bích vuông, lắp ngàm.
  • Phía trên: ống có mặt bích tròn thụt sang phải 46 mm, hộp chéo ở giữa xiên sang phải. Phía dưới: ống có mặt bích tròn thụt sang trái.
  • Phía trước: có mặt bích giằng. Phía sau: không có.

Kiểm tra thêm trên hình chiếu cạnh: ống phía sau nhô về phía trước 46 mm. Từ các dấu hiệu này suy ra ống A ngắn hơn ống B, và mặt trước (có bản mã giằng) thực tế nằm phía dưới, sát gối kê, nên trên mặt cắt C-C ống A nằm dưới ống B.

Cột ống đôi: đáp án xác định ống A, ống B
Cột ống đôi: đáp án xác định ống A, ống B

Các vị trí đặc biệt cần chú ý

Nét đứt và kích thước nhỏ ở đầu dầm. Nét đứt trên hình chiếu đứng chứng tỏ có chi tiết bị khuất. Trên hình chiếu bằng, vị trí này thể hiện nhiều kích thước; hãy mở bản vẽ CAD, phóng to và dim lại để biết 8 mm là kích thước gì.

Vị trí đặc biệt 2: nét đứt và kích thước nhỏ ở đầu dầm
Vị trí đặc biệt 2: nét đứt và kích thước nhỏ ở đầu dầm

Bản mã đỉnh cột nghiêng 8 mm. Khi phóng to bản vẽ CAD sẽ thấy độ dốc của bản mã là 8 mm, tức bản mã đỉnh cột nghiêng theo phương cánh dầm. Hãy tự hỏi bản mã này lắp như thế nào.

Vị trí đặc biệt 3: bản mã đỉnh cột nghiêng 8 mm
Vị trí đặc biệt 3: bản mã đỉnh cột nghiêng 8 mm

Chi tiết không đối xứng ở đỉnh cột. Hệ lỗ của tấm EP36 đối xứng qua tâm bụng dầm nhưng không đối xứng qua đường thẳng đứng, nên phải xác định phần lỗ nằm ở phía nào khi lắp. EP36 lắp xiên (đường nối mặt chiếu B-B không vuông), nên khi chuẩn bị mối ghép phải vát mép xiên đỉnh cột trên cánh dầm. PH182 không vuông góc với EP36, vì vậy cũng phải chú ý phương chiều.

Vị trí đặc biệt 4: chi tiết không đối xứng ở đỉnh cột
Vị trí đặc biệt 4: chi tiết không đối xứng ở đỉnh cột

Cột dàn: xác định sáu phía và phát hiện lắp ngược

Với một cột dàn dài, hãy xác định sáu phía bằng các chi tiết khác biệt:

  • Trên / dưới (hình chiếu đứng): phía trên có giằng ngang đầu tiên ở đỉnh cột mang chi tiết đánh dấu số 3; phía dưới không có.
  • Trước / sau (hình chiếu bằng): phía trước có giằng ngang đầu tiên mang chi tiết đánh dấu số 2; phía sau không có.
  • Trái / phải (cả hai hình): bên trái là chân cột, có mặt bích chân cột; bên phải là đỉnh cột, đoạn tới hộp ngang đầu tiên dài hơn.
Xác định sáu phía của cột dàn trên bản vẽ
Xác định sáu phía của cột dàn trên bản vẽ

Khi cấu kiện đang nằm lật ngược, thực tế rất khó hình dung. Hãy xoay bản vẽ theo chiều đặt cấu kiện rồi đứng về phía có tay trái và tay phải trùng với bản vẽ. Hai người đứng hai phía của cấu kiện sẽ cho cùng một kết luận, và kết luận đó mâu thuẫn: thanh chéo lại cho thấy mặt đang nhìn là phía sau, nghĩa là có chi tiết lắp sai hướng.

Vì sao người đứng đúng hướng: lật cấu kiện để đối chiếu
Vì sao người đứng đúng hướng: lật cấu kiện để đối chiếu

Đối chiếu: trên bản vẽ, mặt trước có chi tiết đánh dấu số 2 ở bên trái hộp ngang đầu tiên; thực tế phía trước lại không có, nên thanh V chéo hoặc hộp chéo đã lắp sai chiều.

Xoay bản vẽ để đối chiếu với thực tế
Xoay bản vẽ để đối chiếu với thực tế

Có hai cách sửa: đổi phía trên với phía dưới để hướng đặt khớp bản vẽ (cắt các hộp chéo, lắp ngược lại), hoặc giữ nguyên hướng đặt hiện tại và sửa chi tiết cho khớp hướng chiếu của bản vẽ (cắt các thanh V chéo, lắp ngược hướng).

Hai cách sửa khi cấu kiện lắp sai hướng
Hai cách sửa khi cấu kiện lắp sai hướng

Bài tập tự kiểm tra

  • Bản vẽ theo góc nhìn thứ nhất hay thứ ba? Hình nào là hình chiếu đứng? Xác định sáu phía của cấu kiện; gợi ý: xem ký hiệu góc chiếu trong khung tên.
  • Cấu kiện đang đặt trong xưởng như hình: xác định sáu phía theo đúng bản vẽ, rồi cho biết thợ lắp đúng hay sai.
  • Điền số cột 1, 2, 3, 4 vào các ô trên mặt cắt B-B và C-C. Gợi ý: mỗi góc của mặt cắt là một cột; dò từng cột từ hình chiếu đứng (1, 2) và hình chiếu bằng (3, 4). Cột nào được đánh hai số?
  • Bản mã chân cột và bản mã đỉnh cột như trên hình đang lắp là đúng hay sai, vì sao?
Bài tập: điền số cột vào mặt cắt B-B và C-C
Bài tập: điền số cột vào mặt cắt B-B và C-C

AnLABstudio.org